Pazaryeri hakedişi ve komisyonun muhasebeleştirilmesi (108, 760, 191)

Mağazada satışta müşteri parayı size öder; tahsilat kasaya ya da bankaya girer. Pazaryerinde ise müşteri ödemeyi pazaryerine yapar. Pazaryeri bu parayı bir süre tutar, komisyonunu ve diğer kesintileri düşer, kalanını belirli aralıklarla hesabınıza yatırır. Muhasebede bu ara dönem doğru izlenmezse alıcılar hesabı kapanmaz, komisyon gideri ve KDV'si gözden kaçar.

Üç olay, üç kayıt

1. Satış: müşteriye satış faturası kesilir, alacak doğar.
2. Alacağın pazaryerine aktarılması: parayı müşteri değil pazaryeri ödeyeceği için alacak pazaryeri adına izlenir.
3. Hakediş: pazaryeri komisyonu düşüp kalanını bankaya yatırır; komisyon faturası gider yazılır ve pazaryeri alacağı kapanır.

Örnek

Bir müşteri pazaryerinden KDV dahil 1.200 TL'lik bir ürün alsın (KDV oranı %20, matrah 1.000 TL). Pazaryeri bu satış için 150 TL + 30 TL KDV, toplam 180 TL komisyon faturası kessin ve hesabınıza 1.020 TL yatırsın. Ürünün maliyeti 600 TL olsun. Tutarlar yalnız örnektir.

1. Satış faturası

• 120 Alıcılar (borç) 1.200 TL
• 600 Yurt İçi Satışlar (alacak) 1.000 TL
• 391 Hesaplanan KDV (alacak) 200 TL

Sürekli envanter yönteminde satılan malın maliyeti de aynı anda kaydedilir: 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti (borç) 600 TL, 153 Ticari Mallar (alacak) 600 TL.

2. Alacağın pazaryeri takas hesabına aktarılması

Fatura müşteri adına kesilmiştir ama parayı pazaryeri ödeyecektir. Bu yüzden müşterinin borcu kapatılır ve alacak pazaryeri için açılan bir hesaba aktarılır. Uygulamada sık kullanılan yollardan biri, kredi kartı tahsilatlarında olduğu gibi 108 Diğer Hazır Değerler altında pazaryeri başına bir alt hesap açmaktır.

• 108 Diğer Hazır Değerler — Pazaryeri takas (borç) 1.200 TL
• 120 Alıcılar (alacak) 1.200 TL

3. Hakediş ve komisyon

Pazaryeri 1.020 TL'yi yatırdığında ve komisyon faturası (150 TL + 30 TL KDV) geldiğinde tek kayıtla takas hesabı kapatılır:

• 102 Bankalar (borç) 1.020 TL
• 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (borç) 150 TL
• 191 İndirilecek KDV (borç) 30 TL
• 108 Pazaryeri takas (alacak) 1.200 TL

Kontrol: yatan tutar + komisyon matrahı + komisyon KDV'si, takas hesabındaki alacağa eşit olmalıdır (1.020 + 150 + 30 = 1.200). Tutmuyorsa ya hakediş birden fazla siparişi kapsıyordur ya da raporda başka bir kesinti vardır.

Komisyon neden 760'a yazılır?

Komisyon, satışı gerçekleştirmek için katlanılan bir giderdir; Tek Düzen Hesap Planı'nda satış ve dağıtım giderleri 760 hesapta izlenir. 7/A seçeneğini kullanan işletmelerde bu gider dönem sonunda yansıtma hesabı üzerinden 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabına aktarılır.

Komisyon KDV'si nasıl indirilir?

Komisyon faturasındaki KDV, belge kayıtlara alındığında indirilecek KDV olarak dikkate alınır. İndirim belgeye dayanır: komisyon faturası olmadan yalnız banka dekontundan ya da hakediş raporundan hareketle KDV indirilmez. Bu yüzden her hakedişte komisyon faturasının numarasını kayda yazmak, sonradan yapılacak kontrolü kolaylaştırır.

Çok siparişli hakediş, iade ve diğer kesintiler

• Hakediş çoğu zaman onlarca siparişi kapsar. Hakediş raporundaki siparişleri takas hesabındaki satırlarla eşleştirin; eski tarihli açık satır kalıyorsa parası gelmemiş bir sipariş vardır.
• İade edilen sipariş için pazaryeri ödeme yapmaz. İade kaydı takas hesabındaki alacağı da azaltmalıdır; aksi halde hesap hiçbir zaman kapanmaz.
• Kargo, hizmet bedeli ya da ceza gibi başka kesintiler genellikle ayrı faturayla gelir. Bunları da gider olarak kaydedip takas hesabıyla mahsup edin.
• Kendi web sitenizde sanal POS ya da ödeme kuruluşuyla tahsilat yapıyorsanız aynı mantık geçerlidir: para önce aracıda birikir, kesintiler düşülerek hesabınıza geçer.